Hoe blauwalgvergiftiging bij honden werkt (toxines, zenuwen en lever)

Blauwalg kan giftige stoffen aanmaken die gevaarlijk zijn voor honden. Deze gifstoffen worden ook wel blauwalgtoxines of cyanotoxinen genoemd. Ze kunnen onder andere het zenuwstelsel, de lever en soms ook andere organen beschadigen. Niet iedere blauwalg is giftig. Toch kun je met het blote oog niet zien of water gevaarlijke gifstoffen bevat. Daarom is het belangrijk om verdacht water altijd te vermijden. Zeker bij honden, omdat zij besmet water kunnen drinken, algenresten kunnen oplikken of na het zwemmen hun vacht schoonlikken.

In dit artikel lees je wat blauwalgtoxines in het lichaam van een hond doen, waarom klachten zo snel kunnen ontstaan en waarom een blauwalgvergiftiging een medisch noodgeval is.

Wat zijn blauwalgtoxines?

Blauwalgtoxines zijn giftige stoffen die door sommige soorten blauwalg worden aangemaakt. Deze gifstoffen kunnen in het water zitten, maar ook in dikke drijflagen, schuimranden of algenmatten langs de oever. Voor honden zijn deze gifstoffen extra gevaarlijk. Honden drinken soms uit sloten, plassen of meren. Ook kunnen ze tijdens het zwemmen water binnenkrijgen of na afloop hun natte vacht schoonlikken. Zo kunnen de gifstoffen in het lichaam terechtkomen. Er bestaan verschillende soorten blauwalgtoxines. Sommige werken vooral op het zenuwstelsel. Andere beschadigen vooral de lever. Welke klachten ontstaan, hangt af van het type gifstof en de hoeveelheid die de hond binnenkrijgt.

Welke blauwalggifstoffen zijn gevaarlijk voor honden?

Blauwalgtoxines worden vaak verdeeld in twee belangrijke groepen: zenuwgiffen en levergiffen.

Neurotoxinen (zenuwgiffen)

Neurotoxinen zijn gifstoffen die de werking van zenuwen en spieren verstoren. Daardoor kunnen klachten snel ontstaan. Soms al binnen enkele minuten.

Belangrijke neurotoxinen zijn:

• Anatoxine-a: Deze gifstof zorgt ervoor dat zenuwen voortdurend signalen blijven afgeven. Daardoor raken spieren overprikkeld. Eerst zie je vaak trillen, beven of spiertrekkingen. Daarna kunnen krampen en uiteindelijk verlamming ontstaan.
• Saxitoxine: Saxitoxine werkt juist als een blokkade. De zenuwen kunnen hun signalen niet goed meer doorgeven aan de spieren. Hierdoor worden spieren steeds zwakker. In ernstige gevallen kan verlamming ontstaan.
• Guanitoxine: Guanitoxine zorgt ervoor dat er te veel zenuwactiviteit ontstaat. Daardoor kunnen klachten optreden zoals overmatig kwijlen, tranende ogen, spiertrillingen, krampen en ademhalingsproblemen.

Hepatotoxinen

Hepatotoxinen zijn gifstoffen die vooral de lever aantasten. De lever is belangrijk voor de afbraak van schadelijke stoffen en voor allerlei processen in het lichaam. Als levercellen beschadigd raken, kan een hond ernstig ziek worden.

Belangrijke hepatotoxinen zijn:

• Microcystinen: Deze gifstoffen beschadigen levercellen. Daardoor kan de lever minder goed werken. Klachten kunnen zijn: braken, diarree, sloomheid, buikpijn en in ernstige gevallen leverfalen.
• Cylindrospermopsine: Deze gifstof kan de lever beschadigen, maar ook de nieren en andere organen aantasten. De klachten ontstaan vaak minder snel dan bij sommige zenuwgiffen, maar kunnen wel ernstig zijn.

Wat gebeurt er in het lichaam bij een blauwalgvergiftiging?

Wanneer een hond blauwalgtoxines binnenkrijgt, worden deze stoffen via het maag-darmkanaal opgenomen in het lichaam. Daarna kunnen ze via het bloed bij verschillende organen terechtkomen. Welke organen worden getroffen, hangt af van het soort gifstof. Bij zenuwgiffen gaat het vooral om de samenwerking tussen zenuwen en spieren. Bij levergiffen raken vooral de levercellen beschadigd.

Een blauwalgvergiftiging kan daardoor op verschillende manieren verlopen. Sommige honden krijgen vooral neurologische klachten, zoals trillen, wankelen of verlamming. Andere honden krijgen vooral maag-darmklachten en tekenen van leverschade, zoals braken, diarree en sloomheid.

Effect op het zenuwstelsel

Sommige blauwalgen maken gifstoffen die het zenuwstelsel aantasten. Deze zenuwgiffen verstoren de communicatie tussen zenuwen en spieren. Normaal geven zenuwen korte signalen door aan spieren. Daarna stopt het signaal weer, zodat de spier kan ontspannen. Bij een blauwalgvergiftiging raakt dit systeem verstoord. De spieren krijgen dan te veel signalen, of juist geen goede signalen meer. Beide situaties zijn gevaarlijk.

Symptomen bij neurotische blauwalgvergiftiging

Bij een blauwalgvergiftiging door zenuwgiffen kunnen de klachten snel erger worden. Vaak verloopt dit in stappen.

Let op de volgende verschijnselen:

• Trillen of beven
  • Spiertrekkingen
  • Wankelen of slechte coördinatie
  • Spierkrampen
  • Overmatig kwijlen
  • Tranende ogen
  • Zwakte
  • Verlammingsverschijnselen
  • Moeite met ademhalen
  • Bewustzijnsverlies
  • Ademhalingsstilstand

Niet iedere hond laat alle symptomen zien. Soms gaat het heel snel. Daarom is het belangrijk om bij een vermoeden van blauwalgvergiftiging direct een dierenarts te bellen.

Onder het kopje ‘Wat doen neurotoxinen (zenuwgiffen)?’ leggen we per gifstof uit hoe deze werkt, welke gevolgen dit heeft voor het lichaam en welke symptomen daardoor kunnen ontstaan.

Effect op de lever

Sommige blauwalgen maken gifstoffen die vooral de lever aantasten. De lever heeft veel belangrijke taken. Hij helpt bij de verwerking van voedingsstoffen, de afbraak van afvalstoffen en de ondersteuning van de stofwisseling. Als levercellen beschadigd raken, kan het lichaam snel uit balans raken. Deze gifstof kan niet alleen de lever beschadigen, maar ook de nieren en andere organen.

Gifstoffen die de lever aantasten:

• Microcystinen: Deze gifstoffen beschadigen vooral de levercellen. Hierdoor kan de lever minder goed werken. Bij ernstige schade kan leverfalen ontstaan. Dit is levensbedreigend.

• Cylindrospermopsine: Deze gifstof kan de lever beschadigen, maar ook de nieren en andere organen aantasten. Daardoor kan een hond ernstig ziek worden en kunnen meerdere organen in de problemen komen. Levergiffen worden via de darmen opgenomen en komen daarna via het bloed in de lever terecht. Daar kunnen ze levercellen beschadigen.

Symptomen en effect op de lever

Bij blauwalgtoxines die de lever aantasten, zie je vaak andere klachten dan bij zenuwgiffen. De klachten kunnen soms iets later ontstaan, maar zijn niet minder ernstig. Ook hierbij geldt: wacht niet af. Een hond die mogelijk blauwalg heeft binnengekregen, moet zo snel mogelijk door een dierenarts worden beoordeeld.

Let op de volgende verschijnselen:

• Braken
  • Diarree
  • Sloomheid
  • Buikpijn
  • Niet willen eten
  • Geelverkleuring van slijmvliezen
  • Tekenen van leverfalen
  • In ernstige gevallen orgaanfalen

Onder het kopje ‘Wat doen hepatotoxinen (levergiffen)?’ leggen we per gifstof uit hoe deze werkt, welke gevolgen dit heeft voor het lichaam en welke symptomen daardoor kunnen ontstaan.

Wat doen Hepatotoxinen (levergiffen) bij een hond?

Hepatotoxinen zijn levergiffen. Deze gifstoffen worden door sommige blauwalgen aangemaakt en beschadigen vooral de lever. De lever heeft veel belangrijke taken. Hij helpt bij de verwerking van voedingsstoffen, de afbraak van afvalstoffen en de ondersteuning van de stofwisseling. Als levercellen beschadigd raken, kan het lichaam snel uit balans raken. Voorbeelden van levergiffen zijn microcystinen en cylindrospermopsine.

Waarom werkt blauwalg zo snel?

Een blauwalgvergiftiging kan zich binnen enkele minuten ontwikkelen. Dit komt doordat sommige blauwalggifstoffen zich snel door het lichaam verspreiden en direct het zenuwstelsel aantasten.

Blauwalggifstoffen worden snel opgenomen

Als een hond besmet water drinkt, een algenmat oplikt of zijn vacht schoonlikt na het zwemmen, kunnen de gifstoffen snel in het lichaam terechtkomen. Via het bloed bereiken ze binnen korte tijd de zenuwen en spieren.

De zenuwen blijven signalen afgeven

Sommige gifstoffen, zoals anatoxinen, zorgen ervoor dat de zenuwen voortdurend signalen naar de spieren blijven sturen. Eerst ontstaan spiertrekkingen, trillingen en spierkrampen. Daarna raken de spieren uitgeput en kunnen ze niet meer goed werken. Uiteindelijk kan verlamming optreden.

De ademhalingsspieren kunnen uitvallen

Bij een ernstige vergiftiging raken ook de spieren die nodig zijn om te ademen verlamd, waaronder het middenrif. De hond kan dan niet meer voldoende zuurstof opnemen. Zonder snelle behandeling kan dit leiden tot ademhalingsstilstand en verstikking.

Inademing kan de vergiftiging versnellen

Een hond kan ook worden blootgesteld aan blauwalggifstoffen door kleine waterdruppeltjes (aerosolen) in te ademen. Sommige gifstoffen kunnen via de reukzenuw de hersenen bereiken. Hierdoor kunnen klachten zich mogelijk nog sneller ontwikkelen.

Snel handelen is extreem belangrijk

Een ernstige blauwalgvergiftiging is een medisch noodgeval. In sommige gevallen kan de toestand van een hond al binnen 30 tot 45 minuten levensbedreigend worden. Neem daarom direct contact op met een dierenarts als je vermoedt dat je hond met giftige blauwalgen in aanraking is geweest.

Waarom ademhalingsstilstand optreedt

Bij een ernstige blauwalgvergiftiging raken niet alleen de spieren in de poten of het lichaam aangedaan. Ook de spieren die nodig zijn om te ademen kunnen worden geraakt. Een belangrijke ademhalingsspier is het middenrif. Als deze spier niet meer goed werkt, kan de hond onvoldoende zuurstof opnemen. De ademhaling wordt dan zwakker of stopt helemaal. Dit is een van de redenen waarom blauwalgvergiftiging zo gevaarlijk is. Zonder snelle hulp kan een hond overlijden door verstikking.

Is er een tegengif of behandeling tegen een blauwalgvergiftiging?

Nee. Voor de meeste blauwalggifstoffen bestaat geen tegengif. Daarom richt de behandeling zich op het ondersteunen van de hond en het behandelen van de symptomen. Omdat sommige gifstoffen, zoals anatoxinen, zeer snel werken, is het belangrijk om direct een dierenarts te raadplegen.

Ondersteunende behandeling

De dierenarts zal de hond zo snel mogelijk behandelen. Afhankelijk van de klachten kan de behandeling bestaan uit:

• Het ondersteunen van de ademhaling, bijvoorbeeld met zuurstof of kunstmatige beademing
• Het behandelen van de symptomen
• Intensieve bewaking totdat de gifstoffen zijn uitgewerkt

Bij een ernstige vergiftiging kan ook reanimatie nodig zijn. Helaas komt hulp soms te laat, omdat de ademhalingsspieren al zijn verlamd.

Prognose

De vooruitzichten hangen vooral af van hoe snel de hond wordt behandeld. Een ernstige blauwalgvergiftiging kan binnen 30 tot 45 minuten levensbedreigend worden. Overleeft een hond de eerste, kritieke fase, dan zijn ervoor zover bekend meestal geen blijvende gevolgen op de lange termijn.

Onderzoek naar nieuwe behandelingen

Er bestaat op dit moment geen tegengif tegen de meeste blauwalggifstoffen. Wetenschappers doen wel onderzoek naar nieuwe behandelingen. Zo wordt onderzocht of het mogelijk is om te voorkomen dat bepaalde gifstoffen de hersenen bereiken. Ook wordt gekeken naar medicijnen, zoals verapamil en clonidine, die de opname van sommige gifstoffen mogelijk kunnen remmen. Deze behandelingen worden echter nog onderzocht en zijn geen standaardbehandeling voor honden.

Voor guanitoxine wordt ook onderzoek gedaan. Dit gif werkt op een vergelijkbare manier als sommige pesticiden. Bij mensen zijn er enkele beschrijvingen van een succesvolle behandeling als de patiënt de eerste, kritieke fase van de vergiftiging overleeft. Voor honden is hiervoor op dit moment geen bewezen standaardbehandeling beschikbaar.

Waarom kan een hond kan overlijden aan blauwalgvergiftiging?

Bij een ernstige blauwalgvergiftiging vallen vooral de zenuwen en spieren uit die nodig zijn om te ademen. De uiteindelijke doodsoorzaak is daarom meestal verstikking (asfyxie). Bij een zware vergiftiging kan dit proces heel snel gaan, soms al binnen 30 tot 45 minuten na blootstelling. Bel bij verdenking op een blauwalgvergiftiging direct de dierenarts.

Hoe groot zijn de overlevingskansen?

Een blauwalgvergiftiging is een medisch noodgeval, maar een hond kan herstellen als hij snel wordt behandeld. De overlevingskans hangt vooral af van hoe snel de behandeling start, welke blauwalggifstoffen zijn opgenomen en hoeveel gif de hond heeft binnengekregen. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 42% van de gemelde gevallen niet fataal afloopt. Indirect betekent dit dat meer als de helft van de gevallen wel overlijdt. Daarom is het belangrijk om bij een vermoeden van blauwalgvergiftiging direct contact op te nemen met een dierenarts.

Niet iedere blootstelling is even gevaarlijk. Het opeten van een dikke algenmat of klont blauwalg bevat vaak veel meer gifstoffen dan het drinken van besmet water. Overleeft een hond de eerste, kritieke fase van de vergiftiging, dan herstelt hij meestal volledig en blijven er, zover bekend, geen blijvende gezondheidsklachten over.

Lees ook

Wil je meer weten over blauwalg en de gevolgen voor honden? Bekijk ook onze andere artikelen:

• Blauwalg bij honden: symptomen, vergiftiging, behandeling en wat je direct moet doen. Lees welke symptomen kunnen optreden, hoe een vergiftiging ontstaat en wanneer je direct een dierenarts moet bellen.
• Blauwalg bij honden: wat moet je direct doen? Volg een praktisch stappenplan als je vermoedt dat je hond met blauwalg in aanraking is geweest.
• Blauwalg herkennen in zwemwater en voorkomen bij honden. Ontdek hoe je blauwalg herkent en hoe je de kans op een vergiftiging zo klein mogelijk maakt.

Bronnen

• Bauer, F., Stix, M., Bartha-Dima, B., Geist, J., & Raeder, U. (2022). Spatio-temporal monitoring of benthic anatoxin-a-producing Tychonema sp. in the River Lech, Germany. Toxins, 14(5), 357.
• Fredrickson, A., Richter, A., Perri, K. A., & Manning, S. R. (2023). First confirmed case of canine mortality due to dihydroanatoxin-a in central Texas, USA. Toxins, 15(8), 485.
• Metcalf, J. S., Tischbein, M., Cox, P. A., & Stommel, E. W. (2021). Cyanotoxins and the nervous system. Toxins, 13(9), 660.
• Perri, K. A., Bellinger, B. J., Ashworth, M. P., & Manning, S. R. (2024). Environmental factors impacting the development of toxic cyanobacterial proliferations in a central Texas reservoir. Toxins, 16(2), 91.
• Turner, A. D., Turner, F. R. I., White, M., Hartnell, D., Crompton, C. G., Bates, N., Egginton, J., Branscombe, L., Lewis, A. M., & Maskrey, B. H. (2022). Confirmation using triple quadrupole and high-resolution mass spectrometry of a fatal canine neurotoxicosis following exposure to anatoxins at an inland reservoir. Toxins, 14(11), 804.