Blauwalg bij honden: symptomen, vergiftiging, behandeling en wat je direct moet doen

Samen zwemmen met je hond is heerlijk, zeker op warme dagen. Toch is het belangrijk om eerst goed naar het water te kijken voordat je je hond laat zwemmen. In meren, plassen, vijvers en langzaam stromend water kan namelijk blauwalg voorkomen. Vooral op warme, zonnige dagen kan blauwalg zich snel ontwikkelen. Blauwalg kan voor honden erg gevaarlijk zijn.

Soms zie je een groenblauwe laag op het water liggen die lijkt op verf of erwtensoep. Maar blauwalg is niet altijd goed zichtbaar. Het kan ook op de bodem groeien of als slijmerige matten langs de oever liggen. Twijfel je over de waterkwaliteit of zie je een groenblauwe laag, drijvende algen, schuim of ruikt het water muf? Laat je hond dan niet het water in. Bij blauwalg kan een hond namelijk al ziek worden door besmet water te drinken, door te zwemmen of door na afloop zijn vacht schoon te likken.

In dit artikel lees je wat blauwalg is, hoe je het kunt herkennen, welke symptomen bij een blauwalgvergiftiging passen en wat je direct moet doen als je vermoedt dat je hond ermee in aanraking is geweest.

Wat is blauwalg?

Blauwalg is eigenlijk geen alg, maar een bacterie. De officiële naam is cyanobacterie. Deze bacteriën komen van nature voor in zoet en zout water.

Onder gunstige omstandigheden kunnen cyanobacteriën zich snel vermenigvuldigen. Dit gebeurt vooral bij warm, zonnig en rustig weer. Ook stilstaand water met veel voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfor, geeft blauwalg extra kans om te groeien. Er kan dan een zogenoemde blauwalgenbloei ontstaan.

Wat zijn blauwalgtoxines?

Blauwalgtoxines zijn giftige stoffen die door sommige soorten blauwalg worden aangemaakt. Deze gifstoffen kunnen in het water zitten, maar ook in dikke drijflagen, schuimranden of algenmatten langs de oever. Voor honden zijn deze gifstoffen extra gevaarlijk. Er bestaan verschillende soorten blauwalgtoxines. Sommige werken vooral op het zenuwstelsel. Andere beschadigen vooral de lever. Welke klachten ontstaan, hangt af van het type gifstof en de hoeveelheid die de hond binnenkrijgt.

Gezondheidsrisico’s van blauwalg bij honden

Voor honden is blauwalg extra risicovol. Mensen krijgen na contact met blauwalg vaak vooral huidirritatie, jeuk, rode ogen of maag- en darmklachten. Bij honden kan de situatie sneller ernstig worden.

Dat komt doordat honden tijdens het zwemmen vaak water binnenkrijgen. Ook likken ze na het zwemmen hun vacht, poten en buik schoon. Als daar resten blauwalg op zitten, krijgen ze de gifstoffen alsnog binnen. Daarnaast snuffelen of likken honden sneller aan aangespoelde algenmatten, plantenresten of dode vissen langs de waterkant. Juist daarin kunnen hoge concentraties gifstoffen zitten.

Bij honden kan een blauwalgvergiftiging daarom binnen korte tijd leiden tot ernstige klachten, zoals trillen, braken, wankelen, spierzwakte, benauwdheid of leverschade. In ernstige gevallen kan een hond zelfs overlijden.

Blauwalgen zorgen niet voor infecties, maar kunnen wel een vergiftiging veroorzaken. De weerstand van je hond beschermt hem hier dus niet tegen. Hoe ernstig de situatie wordt, hangt vooral af van het soort gifstof, de hoeveelheid gif en hoe snel er wordt gehandeld.

Waarom is blauwalg gevaarlijk voor honden?

Een blauwalgvergiftiging kan zich binnen enkele minuten ontwikkelen. Dit komt doordat sommige blauwalggifstoffen zich snel door het lichaam verspreiden en direct het zenuwstelsel aantasten.

Wat gebeurt er in het lichaam bij een blauwalgvergiftiging?

Normaal gesproken heeft het lichaam van een hond verschillende manieren om zich te beschermen wanneer hij in aanraking komt met schadelijke stoffen. Bij blauwalg werkt die bescherming helaas niet goed genoeg. Blauwalg veroorzaakt namelijk geen infectie, maar een vergiftiging door giftige stoffen, ook wel cyanotoxinen genoemd.

Wanneer een hond blauwalgtoxines binnenkrijgt, worden deze stoffen via het maag-darmkanaal opgenomen in het lichaam. Daarna kunnen ze via het bloed bij verschillende organen terechtkomen. Welke organen worden getroffen, hangt af van het soort gifstof. Bij zenuwgiffen gaat het vooral om de samenwerking tussen zenuwen en spieren. Bij levergiffen raken vooral de levercellen beschadigd.

Een blauwalgvergiftiging kan daardoor op verschillende manieren verlopen. Sommige honden krijgen vooral neurologische klachten, zoals trillen, wankelen of verlamming. Andere honden krijgen vooral maag-darmklachten en tekenen van leverschade, zoals braken, diarree en sloomheid.

Transport naar de hersenen

Sommige blauwalgtoxines kunnen het zenuwstelsel aantasten. Om de hersenen te bereiken, moeten ze meestal eerst langs de bloed-hersenbarrière. Dit is een natuurlijke beschermlaag die schadelijke stoffen tegenhoudt. Sommige gifstoffen, zoals saxitoxines en mogelijk BMAA, kunnen deze bescherming toch passeren. Bij het inademen van kleine waterdruppeltjes kunnen bepaalde stoffen mogelijk ook via de neus en reukzenuw richting de hersenen gaan.

Effect op het zenuwstelsel

Sommige blauwalgen maken gifstoffen die het zenuwstelsel aantasten. Deze zenuwgiffen verstoren de communicatie tussen zenuwen en spieren. Normaal geven zenuwen korte signalen door aan spieren. Daarna stopt het signaal weer, zodat de spier kan ontspannen. Bij een blauwalgvergiftiging raakt dit systeem verstoord. De spieren krijgen dan te veel signalen, of juist geen goede signalen meer. Beide situaties zijn gevaarlijk.

Overprikkeling van zenuwen en spieren

Bij gifstoffen zoals anatoxine-a blijven zenuwen signalen afgeven. De spieren blijven daardoor actief. In het begin zie je vaak trillen, beven, spiertrekkingen of krampen. Ook guanitoxine kan zorgen voor overprikkeling van zenuwen en spieren. Deze gifstof voorkomt dat een natuurlijke signaalstof in het lichaam goed wordt afgebroken. Daardoor blijven zenuwen te lang signalen afgeven. Een van de eerste klachten is vaak overmatig kwijlen. Ook tranende ogen, spiertrillingen, krampen en ademhalingsproblemen kunnen optreden.

Na een tijdje raken de spieren uitgeput. Ze kunnen niet meer goed reageren. Daardoor kan verlamming ontstaan. Als ook de ademhalingsspieren verlamd raken, kan de hond niet meer goed ademen.

Blokkade van zenuwsignalen

Bij gifstoffen zoals saxitoxine gebeurt iets anders. Hierbij worden zenuwsignalen juist geblokkeerd. De spieren krijgen geen goede opdracht meer om te bewegen. Daardoor kan een hond slap worden, wankelen of moeite krijgen met bewegen. In ernstige gevallen raken ook de ademhalingsspieren verlamd.

BMAA

BMAA is een stof waar nog veel onderzoek naar wordt gedaan. Mogelijk kan BMAA-zenuwcellen beschadigen en een rol spelen bij aandoeningen van het zenuwstelsel. BMAA werkt niet op dezelfde snelle manier als sommige andere blauwalgtoxines, zoals anatoxine-a of saxitoxine. Het is dus geen typisch acuut zenuwgif. Omdat er nog geen sluitend bewijs is over de precieze gevolgen, is het belangrijk om BMAA voorzichtig te benoemen. Wel laat het zien dat blauwalg verschillende stoffen kan aanmaken die op uiteenlopende manieren invloed kunnen hebben op het lichaam.

Welke blauwalggifstoffen zijn gevaarlijk voor honden?

Blauwalgtoxines worden vaak verdeeld in twee belangrijke groepen: zenuwgiffen en levergiffen.

Wat doen Neurotoxinen (zenuwgiffen) bij een hond?

Neurotoxinen zijn zenuwgiffen. Ze verstoren de communicatie tussen zenuwen en spieren. Normaal geven zenuwen korte signalen door aan spieren. Daarna stopt het signaal weer, zodat de spier kan ontspannen. Bij een blauwalgvergiftiging raakt dit systeem verstoord. De spieren krijgen dan te veel signalen, of juist geen goede signalen meer. Beide situaties zijn gevaarlijk. Voorbeelden van zenuwgiffen zijn anatoxinen, saxitoxinen en guanitoxine. Ze kunnen allemaal ernstige klachten veroorzaken, maar ze werken niet op dezelfde manier.

De belangrijke neurotoxinen:

• Anatoxine-a: Deze gifstof zorgt ervoor dat zenuwen voortdurend signalen blijven afgeven. Daardoor raken spieren overprikkeld.
• Saxitoxine: Saxitoxine werkt juist als een blokkade. De zenuwen kunnen hun signalen niet goed meer doorgeven aan de spieren.
• Guanitoxine: Guanitoxine zorgt ervoor dat er te veel zenuwactiviteit ontstaat.

Hoe werken Anatoxines (zoals anatoxine-a)?

Anatoxinen zorgen ervoor dat zenuwen en spieren blijven werken zonder te stoppen. Ze bootsen een natuurlijke signaalstof in het lichaam na. Daardoor blijven zenuwen voortdurend actief. De spieren krijgen steeds opnieuw signalen. In het begin zie je vaak spiertrekkingen, trillen, beven of krampen. Na een tijdje raken de spieren uitgeput. Ze kunnen dan niet meer goed reageren. Bij een ernstige vergiftiging kan verlamming ontstaan. Ook de ademhalingsspieren, zoals het middenrif, kunnen dan worden aangetast. De hond kan daardoor niet meer goed ademen.

Wat doen Hepatotoxinen (levergiffen) bij een hond?

Hepatotoxinen zijn levergiffen. Deze gifstoffen worden door sommige blauwalgen aangemaakt en beschadigen vooral de lever. De lever heeft veel belangrijke taken. Hij helpt bij de verwerking van voedingsstoffen, de afbraak van afvalstoffen en de ondersteuning van de stofwisseling. Als levercellen beschadigd raken, kan het lichaam snel uit balans raken. Voorbeelden van levergiffen zijn microcystinen en cylindrospermopsine.

De belangrijke Hepatotoxinen:

• Microcystinen: Beschadigd de levercellen waardoor leverfalen kan ontstaan.
• Cylindrospermopsine: Remt belangrijke processen waardoor cellen beschadigd raken en minder goed functioneren.

Maakt maagzuur blauwalg onschadelijk?

Wanneer een hond water binnenkrijgt waarin blauwalg zit, komt dit in de maag terecht. Veel mensen denken dat maagzuur de blauwalg onschadelijk maakt, maar dat is niet zo. Maagzuur beschermt een hond niet tegen blauwalgvergiftiging. Sterker nog: doordat de blauwalgen in de maag kunnen worden afgebroken, kunnen de giftige stoffen die in de cellen zitten juist vrijkomen.

De gifstoffen komen vrij

Het grootste gevaar zit dus niet alleen in de blauwalg zelf, maar vooral in de gifstoffen die de blauwalg kan bevatten. Wanneer deze gifstoffen vrijkomen, worden ze snel opgenomen via de maag en darmen. Daarna komen ze in het bloed terecht en verspreiden ze zich door het lichaam. Afhankelijk van het soort gifstof kunnen ze onder andere het zenuwstelsel of de lever aantasten.

Heeft de weerstand van mijn hond invloed?

De weerstand of het immuunsysteem van een hond heeft geen invloed op het ontstaan van een blauwalgvergiftiging. Omdat het om een vergiftiging gaat en niet om een infectie, kan een goede weerstand de hond hier niet tegen beschermen.

Heeft de stofwisseling van mijn hond invloed?

Over de invloed van de stofwisseling van een hond op blauwalgvergiftiging is nog weinig bekend. Wel is duidelijk dat de gifstoffen na inname razendsnel door het lichaam worden opgenomen en verspreid. Daardoor lijkt vooral de snelheid waarmee de gifstoffen vrijkomen en worden opgenomen belangrijker te zijn dan de stofwisseling van de hond zelf.

Heeft het hondenras invloed op een blauwalgvergiftiging?

Het ras zelf maakt een hond niet gevoeliger voor blauwalg. Wel speelt het lichaamsgewicht een belangrijke rol. Kleine honden lopen daarom meer risico dan grote honden. Dat komt doordat dezelfde hoeveelheid gif bij een kleine hond een grotere invloed heeft op het lichaam. Een kleine hond hoeft daarom minder blauwalggif binnen te krijgen om ernstig ziek te worden.

Hoe raakt een hond besmet?

Bij blauwalg wordt een hond namelijk niet ziek door een infectie, maar door een vergiftiging. De hond wordt ziek doordat hij giftige stoffen van blauwalgen binnenkrijgt. Besmet water drinken is gevaarlijk, maar contact met dikke lagen, klonten of aangespoelde matten blauwalg kan nog risicovoller zijn. Daarin kunnen namelijk veel hogere concentraties gifstoffen zitten.

Waarom snel handelen belangrijk is

Omdat blauwalgvergiftiging zo snel kan verlopen, is het belangrijk om direct contact op te nemen met een dierenarts. Een blauwalgvergiftiging is een medisch noodgeval. Sommige blauwalggifstoffen, zoals anatoxinen en saxitoxinen, werken zeer snel nadat ze in het lichaam zijn opgenomen. Via het bloed bereiken ze binnen korte tijd het zenuwstelsel, waar ze de communicatie tussen zenuwen en spieren verstoren. Hierdoor kunnen de eerste symptomen al binnen enkele minuten ontstaan. Eerst treden vaak spiertrillingen, spierzwakte of problemen met de coördinatie op. Bij een ernstige vergiftiging raken uiteindelijk ook de ademhalingsspieren verlamd. De hond kan dan niet meer zelfstandig voldoende zuurstof opnemen, waardoor een levensbedreigende situatie ontstaat.

Wanneer direct naar de dierenarts?

Vermoed je dat je hond in contact is geweest met blauwalg? Neem dan direct contact op met een dierenarts. Wacht niet tot alle symptomen zichtbaar zijn. Een blauwalgvergiftiging kan zich snel ontwikkelen en in korte tijd ernstig worden.

Vooral bij klachten zoals trillen, wankelen, spierzwakte, braken, overmatig kwijlen of ademhalingsproblemen is snel handelen belangrijk. Bij ernstige vergiftiging kunnen de ademhalingsspieren verlamd raken. Zonder snelle hulp kan dit levensbedreigend worden. Bij blauwalg geldt daarom: twijfel je? Bel direct de dierenarts.

Is er een tegengif of behandeling tegen een blauwalgvergiftiging?

Nee. Voor de meeste blauwalggifstoffen bestaat geen tegengif. Daarom richt de behandeling zich op het ondersteunen van de hond en het behandelen van de symptomen. Omdat sommige gifstoffen, zoals anatoxinen, zeer snel werken, is het belangrijk om direct een dierenarts te raadplegen.

Onderzoek naar nieuwe behandelingen

Er bestaat op dit moment geen tegengif tegen de meeste blauwalggifstoffen. Wetenschappers doen wel onderzoek naar nieuwe behandelingen. Zo wordt onderzocht of het mogelijk is om te voorkomen dat bepaalde gifstoffen de hersenen bereiken. Ook wordt gekeken naar medicijnen, zoals verapamil en clonidine, die de opname van sommige gifstoffen mogelijk kunnen remmen. Deze behandelingen worden echter nog onderzocht en zijn geen standaardbehandeling voor honden.

Voor guanitoxine wordt ook onderzoek gedaan. Dit gif werkt op een vergelijkbare manier als sommige pesticiden. Bij mensen zijn er enkele beschrijvingen van een succesvolle behandeling als de patiënt de eerste, kritieke fase van de vergiftiging overleeft. Voor honden is hiervoor op dit moment geen bewezen standaardbehandeling beschikbaar.

Waarom kan een hond kan overlijden aan blauwalgvergiftiging?

Bij een ernstige blauwalgvergiftiging vallen vooral de zenuwen en spieren uit die nodig zijn om te ademen. De uiteindelijke doodsoorzaak is daarom meestal verstikking (asfyxie). Bij een zware vergiftiging kan dit proces heel snel gaan, soms al binnen 30 tot 45 minuten na blootstelling. Bel bij verdenking op een blauwalgvergiftiging direct de dierenarts.

Hoe groot zijn de overlevingskansen?

Een blauwalgvergiftiging is een medisch noodgeval, maar overleving is mogelijk. De kans daarop is het grootst als je hond direct wordt behandeld en verdere opname van gifstoffen wordt voorkomen.

De overlevingskansen van een hond hangen vooral af van hoe snel hij wordt behandeld, welke blauwalggifstoffen hij heeft binnengekregen en hoeveel gif hij heeft opgenomen. Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 42% van de gemelde gevallen niet fataal afloopt. Dit betekent indirect ook dat 58% van de honden het helaas niet red. Daarom is snel en handelen cruciaal! Een hond die direct naar een dierenarts wordt gebracht, heeft een grotere kans om de eerste, kritieke fase te overleven.

De hoeveelheid gif is belangrijk

Niet elke blootstelling is even gevaarlijk. Het opeten van een dikke laag of klont blauwalgen bevat veel meer gifstoffen dan alleen het drinken van besmet water. Ook zijn sommige blauwalggifstoffen giftiger dan andere.

Kan een hond volledig herstellen?

Overleeft een hond de eerste, kritieke fase van de vergiftiging, dan herstelt hij meestal goed. Voor zover bekend houden de meeste honden geen blijvende gezondheidsklachten over aan een acute blauwalgvergiftiging.

Stappenplan bij een (vermoedelijke) blauwalgvergiftiging

1. Bel direct de dierenarts

Neem onmiddellijk contact op met een dierenarts en ga er direct naartoe. Vertel dat je vermoedt dat je hond een blauwalgvergiftiging heeft. Zo kan de dierenarts zich voorbereiden op de behandeling.

2. Spoel de vacht grondig af

Spoel je hond zo snel mogelijk af en was hem met veel schoon water. Zo verwijder je blauwalgen en gifstoffen die nog op de vacht zitten. Voorkom daarna dat je hond zichzelf schoonlikt, zodat hij niet nog meer gifstoffen binnenkrijgt.

3. Houd je hond rustig en let op de ademhaling en symptomen

Blijf bij je hond en houd hem zo rustig mogelijk. Let goed op symptomen zoals trillen, spierzwakte, braken, overmatig kwijlen of moeite met ademhalen. Krijgt je hond ademhalingsproblemen, dan is direct veterinair ingrijpen noodzakelijk. Bij een ernstige blauwalgvergiftiging kunnen de ademhalingsspieren verlamd raken. De dierenarts kan de ademhaling ondersteunen met zuurstof of kunstmatige beademing. Dit kan in ernstige gevallen de enige kans op overleving zijn.

4. Wacht niet op symptomen

Ook als je hond nog geen klachten heeft, is het belangrijk om direct een dierenarts te raadplegen. Sommige blauwalggifstoffen werken zo snel dat de eerste symptomen al binnen enkele minuten kunnen ontstaan. Hoe eerder de behandeling begint, hoe groter de kans op overleving.

Wat je NIET moet doen

Bij een vermoeden van een blauwalgvergiftiging is snel handelen belangrijk. Sommige goedbedoelde acties kunnen juist nadelig zijn. Doe daarom het volgende niet:

Geef je hond geen eten

Geef je hond geen voer, snacks of kauwproducten. Eten maakt de gifstoffen niet onschadelijk en kan een eventuele behandeling door de dierenarts bemoeilijken. Daarbij is overgeven een veelvoorkomend symptoom, waardoor je hond het voedsel waarschijnlijk weer uitbraakt. Laat je hond ook niets meer eten of drinken uit de omgeving. Lees hier meer over onder het kopje: Mag een hond nog eten na een blauwalgvergiftiging.

Wacht niet tot de klachten erger worden

Een hond kan in eerste instantie nog gezond lijken, terwijl de gifstoffen al in het lichaam worden opgenomen. Bij sommige blauwalggifstoffen kunnen de eerste symptomen binnen enkele minuten ontstaan en zich snel ontwikkelen. Neem daarom direct contact op met een dierenarts, ook als je hond nog geen klachten heeft.

Probeer je hond niet zelf te behandelen

Er bestaat geen huismiddel of tegengif dat je zelf kunt geven. Laat je hond ook niet op eigen initiatief braken en geef geen medicijnen zonder overleg met een dierenarts. De behandeling van een blauwalgvergiftiging moet zo snel mogelijk door een dierenarts worden gestart.

Veelgemaakte fouten

Bij blauwalg ontstaan veel misverstanden. Dit zijn fouten die het risico op een blauwalgvergiftiging kunnen vergroten.

Symptomen van blauwalgvergiftiging bij honden

De symptomen van een blauwalgvergiftiging kunnen snel ontstaan. Soms zie je de eerste klachten al binnen enkele minuten tot enkele uren nadat je hond besmet water heeft gedronken, in verdacht water heeft gezwommen of algenresten heeft opgelikt.

Eerste symptomen (kort overzicht)

Welke klachten optreden, hangt af van de soort gifstof en de hoeveelheid die is opgenomen. Let vooral op de volgende verschijnselen:

Trillen en beven

Onwillekeurige spiertrillingen of beven zijn vaak een van de eerste signalen van een neurologische blauwalgvergiftiging.

Braken

Veel honden gaan kort na blootstelling braken. Soms gaat dit samen met overmatig kwijlen of diarree.

Wankelen en moeite met lopen

Door aantasting van het zenuwstelsel kan een hond onzeker lopen, struikelen of moeite hebben om recht te blijven staan.

Benauwdheid of moeite met ademhalen

Als de ademhalingsspieren worden aangetast, kan een hond sneller gaan ademen, hijgen of benauwd raken. Dit is een alarmsignaal waarbij direct veterinair ingrijpen noodzakelijk is.

Spierzwakte of verlammingsverschijnselen

Bij een ernstige vergiftiging kunnen de spieren steeds zwakker worden. In sommige gevallen kan een hond niet meer overeind komen doordat verlammingsverschijnselen optreden.

Waarom ademhalingsstilstand optreedt

Bij een ernstige blauwalgvergiftiging raken niet alleen de spieren in de poten of het lichaam aangedaan. Ook de spieren die nodig zijn om te ademen kunnen worden geraakt. Een belangrijke ademhalingsspier is het middenrif. Als deze spier niet meer goed werkt, kan de hond onvoldoende zuurstof opnemen. De ademhaling wordt dan zwakker of stopt helemaal. Dit is een van de redenen waarom blauwalgvergiftiging zo gevaarlijk is. Zonder snelle hulp kan een hond overlijden door verstikking.

Mag een hond nog eten na een blauwalgvergiftiging?

Nee. Geef een hond met een (mogelijke) blauwalgvergiftiging geen eten. Neem in plaats daarvan direct contact op met een dierenarts.

Waarom mag een hond niet eten?

Blauwalggifstoffen werken vaak zeer snel. Eten helpt niet om de gifstoffen onschadelijk te maken en kan een eventuele behandeling door de dierenarts bemoeilijken. Daarnaast is braken een veelvoorkomend symptoom van blauwalgvergiftiging. Als een hond eet, is de kans groot dat hij het voedsel weer uitbraakt.

Voorkom dat je hond meer gifstoffen binnenkrijgt

Laat je hond niets eten of oplikken bij de waterkant. Blauwalgen kunnen zich ophopen in dikke algenlagen, modder of dode vissen. Zelfs een kleine hoeveelheid kan al gevaarlijk zijn. Voorkom daarnaast ook dat je hond zijn vacht schoonlikt na het zwemmen. Aan de vacht kunnen nog blauwalgen en gifstoffen kleven.

Voorkom blauwalgvergiftiging preventief

Een blauwalgvergiftiging is niet altijd te voorkomen, maar je kunt het risico wel sterk verkleinen. Controleer daarom altijd het zwemwater voordat je hond gaat zwemmen en voorkom contact met water waarin mogelijk giftige blauwalgen aanwezig zijn.

Hoe herken je blauwalgen in het zwemwater?

Het herkennen van giftige blauwalgen (cyanobacteriën) in het zwemwater kan lastig zijn omdat ze in verschillende vormen en kleuren voorkomen. Dit zijn de belangrijkste kenmerken:

Drijflagen op het water

• Drijflagen: Bij kalm, zonnig weer kunnen blauwalgen zich ophopen aan de oppervlakte en lagen vormen die lijken op dikke groene verf.
• Oeverophoping: Door de wind kunnen deze verfachtige lagen naar de oever of inhammen worden gedreven.
• Drijvende matten (Metaphyton): Sommige blauwalgen groeien eerst op de bodem en laten later los, waarna ze als drijvende klonten of matten aan het oppervlak verschijnen. Deze drijvende matten bevatten vaak zuurstofbelletjes die zijn ontstaan door fotosynthese.

Blauwalgen op de bodem

• Biofilms en matten: Ze kunnen voorkomen als fijne matten op steenachtig sediment of als slijmerige biofilms op stenen en waterplanten.
• Kleurvariaties: Hoewel de naam anders doet vermoeden, kunnen deze matten en biofilms roodbruin, olijfgroen of donkergroen van kleur zijn.
• Cryptische groei: Deze vormen kunnen “cryptisch” zijn, wat betekent dat ze verborgen op de bodem groeien en pas opvallen als ze loslaten en gaan drijven.

Risicogebieden

Blauwalg groeit vooral bij warm weer. Watertemperaturen boven ongeveer 20 °C zorgen ervoor dat de bacteriën zich snel kunnen vermenigvuldigen. Daarom komen blauwalgen vooral voor in de zomer. Door risicovolle locaties te herkennen, kun je de kans op een blauwalgvergiftiging bij je hond aanzienlijk verkleinen.

Stilstaand water of langzaam stromend water

In stilstaand of langzaam stromend water krijgen blauwalgen de kans om zich op te hopen. Denk aan plassen, meren, vijvers en sloten. Omdat het water nauwelijks in beweging is, kunnen de bacteriën zich snel vermenigvuldigen.

Warme zomerdagen, veel zon en weinig wind

Blauwalg profiteert van veel zonlicht. Bij weinig wind blijft het water rustig, waardoor de blauwalgen naar het wateroppervlak kunnen drijven en daar een zichtbare groenblauwe laag vormen.

Voedselrijk water

Water met veel voedingsstoffen, zoals stikstof en fosfor, biedt blauwalg extra groeikansen. Deze voedingsstoffen komen onder andere uit meststoffen en afspoelend regenwater en landbouwgebieden. Vooral ondiepe plassen zijn daardoor extra gevoelig voor een blauwalgenbloei.

Waar kan ik schoon en veilig zwemmen?

Je kunt het risico op een blauwalgvergiftiging niet helemaal uitsluiten, maar met een paar eenvoudige maatregelen maak je zwemmen een stuk veiliger.

Kies bij voorkeur officiële zwemlocaties

Officiële zwemwaterlocaties worden tijdens het zwemseizoen regelmatig gecontroleerd op de waterkwaliteit. Bij een verhoogd risico op blauwalg worden waarschuwingen of een negatief zwemadvies afgegeven. Controleer daarom vooraf altijd de actuele waterkwaliteit. Wil je weten waar je veilig kunt zwemmen? Doe de zwemwatercheck op: Zwemwater.nl | Vind een zwemplek

Na het zwemmen

Ook als het water er schoon uitziet, is het verstandig om je hond na het zwemmen goed te controleren.

• Spoel je hond direct af: Zo verwijder je eventuele algen, modder en andere resten die aan de vacht zijn blijven hangen.
• Voorkom dat je hond zijn vacht schoonlikt: Achtergebleven blauwalgen of gifstoffen kunnen alsnog worden ingeslikt.
• Let op symptomen: wees alert op klachten zoals trillen, braken, spierzwakte, wankelen of ademhalingsproblemen.

Hoe maak je een hond veilig schoon na het zwemmen?

Heeft je hond gezwommen in water waar mogelijk blauwalg aanwezig is? Spoel hem dan zo snel mogelijk af met schoon water. Zo verklein je de kans dat hij tijdens het schoonlikken van zijn vacht alsnog gifstoffen binnenkrijgt.

Spoel de hond direct en grondig af

Spoel de vacht direct en grondig af en was je hond met veel schoon water. Verwijder zoveel mogelijk algen, modder en plantenresten. Wacht hier niet mee, want een hond kan al snel na blootstelling ziek worden.

Let op de omgeving tijdens het wassen

Spoel je hond niet af op een plek waar nog besmet water of aangespoelde blauwalgen liggen. Zo voorkom je dat hij opnieuw met de gifstoffen in aanraking komt. Gebruik bij voorkeur schoon kraanwater of neem water mee als je naar een plek gaat waar je hond kan zwemmen.

Raak blauwalg zo min mogelijk aan.

Raak besmet water of blauwalgen zo min mogelijk aan. Was na het afspoelen altijd je handen goed.

Blijf alert na het schoonmaken

Ook na het afspoelen kan je hond al gifstoffen hebben binnengekregen. Let daarom de eerste uren goed op klachten. Krijgt je hond één of meer symptomen? Neem dan direct contact op met een dierenarts.

Veelgestelde vragen over een blauwalgvergiftiging bij honden

Bronnen:

• Bauer, F., Stix, M., Bartha-Dima, B., Geist, J., & Raeder, U. (2022). Spatio-temporal monitoring of benthic anatoxin-a-producing Tychonema sp. in the River Lech, Germany. Toxins, 14(5), 357.
• Fredrickson, A., Richter, A., Perri, K. A., & Manning, S. R. (2023). First confirmed case of canine mortality due to dihydroanatoxin-a in central Texas, USA. Toxins, 15(8), 485.
• Metcalf, J. S., Tischbein, M., Cox, P. A., & Stommel, E. W. (2021). Cyanotoxins and the nervous system. Toxins, 13(9), 660.
• Perri, K. A., Bellinger, B. J., Ashworth, M. P., & Manning, S. R. (2024). Environmental factors impacting the development of toxic cyanobacterial proliferations in a central Texas reservoir. Toxins, 16(2), 91.
• Turner, A. D., Turner, F. R. I., White, M., Hartnell, D., Crompton, C. G., Bates, N., Egginton, J., Branscombe, L., Lewis, A. M., & Maskrey, B. H. (2022). Confirmation using triple quadrupole and high-resolution mass spectrometry of a fatal canine neurotoxicosis following exposure to anatoxins at an inland reservoir. Toxins, 14(11), 804.